Zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części

30 czerwca 2020 Dawid Michalski 0 Komentarze

Udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jako część kapitału zakładowego może być przedmiotem obrotu. Jeżeli umowa spółki przewiduje, że wspólnik może mieć tylko jeden udział, to wówczas udział ten jest co do zasady podzielny. W związku z tym, dopuszczalne jest zbycie części udziału albo zbycie ułamkowej części udziału. Przy czym, w wyniku podziału nie mogą powstać udziały niższe niż 50 złotych. Jeżeli natomiast umowa spółki przewiduje, że wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, wówczas wszystkie udziały w spółce są niepodzielne. W takim przypadku wspólnik może zbyć wszystkie udziały bądź niektóre swoje udziały w całości albo też zbyć udział (udziały) w części ułamkowej.

Zbycie udziału – wartość nominalna a wartość zbywcza

Cena otrzymana za udział może odpowiadać jego wartości nominalnej lub stanowić ustalaną przez strony wartość, która może być wyższa od wartości nominalnej, jeżeli stan majątku spółki uzasadnia taką cenę. O cenie udziału (o ile nie zachodzą warunki z art. 182 k.s.h.) decyduje bowiem zbywca i nabywca.

Z uwagi na to, że sytuacja spółki jest jednym z elementów branych pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o nabyciu udziałów oraz określaniu ich rynkowej wartości, umowy pomiędzy zbywcą i nabywcą udziałów zawierają często oświadczenia i zapewnienia tego pierwszego, dotyczące nie tylko samych udziałów (na przykład co do braku obciążeń udziałów lub ograniczeń w rozporządzaniu nimi), lecz także działalności spółki. Zapewnienia zbywcy udziałów co do kondycji spółki czy też stanu przedsiębiorstwa spółki nie mogą jednak uzasadniać jego odpowiedzialności na podstawie przepisów o rękojmi za wady fizyczne stosowanych odpowiednio do sprzedaży praw udziałowych (art. 5561 pkt 2 k.c. w zw. z art. 555 k.c.). Jak słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 kwietnia 2018 r. (I CSK 157/17), przedmiotem sprzedaży są bowiem prawa udziałowe, a nie przedsiębiorstwo spółki, które pozostaje jedynie w finansowym i funkcjonalnym związku ze zbywanym prawem.

Przepisy kodeksu spółek handlowych w odniesieniu do wartości udziałów używają ponadto sformułowania “wartość przypadających na udział aktywów netto, wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału”, którą można ująć jako wartość bilansową (art. 199 k.s.h.) i “wartość rzeczywista” (art. 266 k.s.h.). Ta pierwsza wynika ze sprawozdania finansowego, w szczególności z bilansu spółki. Wartość rzeczywista to wartość, która powinna odpowiadać wartości rynkowej. Może być ona przyjęta na podstawie wartości księgowej, ale także możliwe są ustalenia przez biegłych przy zastosowaniu różnych metod wyceny.

Zbycie udziału – ograniczenie obrotu udziałami

Obrót udziałami jest swobodny. Dopuszczalne jest jedynie ograniczenie zbywalności udziałów przez uzależnienie od zgody spółki. W takim wypadku, aby skutecznie zbyć udziały oraz zarejestrować zmiany w Krajowym Rejestrze Sądowym, należy uzyskać stosowną zgodę (najczęściej w postaci uchwały Zgromadzenia Wspólników). Brak takiej zgody uniemożliwi ujawnienie zmian w rejestrze przedsiębiorców. Dodatkowo, umowa spółki może przewidywać także prawo pierwokupu i pierwszeństwa. Nie jest natomiast dopuszczalne całkowite wyłączenie zbywalności udziału.

Prawa i obowiązki związane z nabyciem udziałów w spółce

Nabycie udziałów w spółce powoduje wstąpienie w prawa i obowiązki wspólnika albo też rozszerzenie tych praw, jeżeli udziały nabywa dotychczasowy wspólnik. Wraz z nabyciem członkostwa w spółce nabywa się prawa, ale również określone obowiązki. W związku z tym, że treść poszczególnych udziałów (prawa i obowiązki związane z udziałem) może być różna, dużego znaczenia nabiera kwestia zindywidualizowania poszczególnych udziałów przy czynności ich zbycia.

O ile umowa spółki nie stanowi inaczej, praw jest zdecydowanie więcej niż obowiązków. Do najważniejszych praw należą: prawo uczestniczenia i głosowania na zgromadzeniu wspólników, prawo zaskarżania uchwał podjętych na zgromadzeniu wspólników, prawo żądania wyłączenia wspólnika, prawo do udziału w kwocie likwidacyjnej itp. Niektóre prawa mają charakter względny, tj. mogą być wyłączone (prawo do dywidendy, prawo indywidualnej kontroli, prawo zwrotu dopłat). Z kolei obowiązki wobec spółki osoby, która nabyła członkostwo, mogą wynikać przede wszystkim z umowy spółki (ustawowym obowiązkiem jest wniesienie wkładu do spółki, ale ten wystąpi tylko przy utworzeniu spółki i podwyższeniu kapitału zakładowego). Obowiązkiem mogą być: powtarzające lub jednorazowe świadczenia niepieniężne i pieniężne, dopłaty, darowizna.

Przechodzące na nabywcę prawa i obowiązki udziałowe należy odróżnić od przypisanych do wspólnika praw bądź obowiązków osobistych. Wzajemny stosunek praw udziałowych i osobistych polega na potencjalnym podobieństwie w zakresie ich treści, natomiast zupełnie odmienne są ich losy. W przypadku praw i obowiązków udziałowych istnieją one tak długo, jak istnieje udział, podczas gdy prawa i obowiązki osobiste występują, dopóki wspólnik jest członkiem spółki albo jak długo nie zostały mu odebrane lub został zwolniony od obowiązków. Nie jest możliwe pozbawienie podstawowych praw udziałowych. W tym sensie mają one istotniejszą wagę, gdyż kształtują pozycję wspólnika. Nie ma przeszkód, aby poza kardynalnymi prawami i obowiązkami udziałowymi wystąpiły dodatkowe prawa przypisane do udziału. W przypadku praw przypisanych osobiście trudno mówić o jakichś prawach kardynalnych, gdyż wszystkie one mają charakter uznaniowy.

W kontekście praw majątkowych składających się na udział należy ponadto odróżnić abstrakcyjne uprawnienia ucieleśnione w udziale (jak na przykład prawo do dywidendy) od konkretnych wierzytelności wynikających z tych uprawnień. W przypadku zbycia udziałów może bowiem powstać problem, komu – tj. zbywcy, czy nabywcy – spółka ma wypłacić określone kwoty z tytułu skonkretyzowanych wierzytelności, które powstały przed dniem zbycia udziałów. W kwestii tej wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 września 2014 r. (II CSK 776/13), przyjmując, że na nabywcę nie przechodzą co do zasady istniejące w chwili zbycia udziałów wierzytelności przysługujące zbywcy w stosunku do spółki, wynikające z jego majątkowych uprawnień. Jednocześnie sąd podkreślił, że strony mogą zawrzeć w umowie zbycia udziałów odmienne postanowienie w tym zakresie.

Zbycie udziałów – forma

Do dokonania czynności zbycia udziałów wymaga się formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Ma to na celu przede wszystkim ograniczenie formalne, które ma przeciwdziałać antydatowaniu czynności prawnych. W doktrynie wskazuje się, że przepisy nie zastrzegają, aby do poświadczenia podpisów musiało dojść w chwili ich złożenia. Z tego względu za dopuszczalne przyjmuje się dokonanie uznania podpisu przed notariuszem w dacie późniejszej aniżeli data złożenia podpisów na umowie przenoszącej udział, z tym, że w takim przypadku za datę zawarcia umowy należy uznać datę notarialnej legalizacji podpisu.

Forma pisemna z notarialnym poświadczeniem podpisu jest zachowana zarówno wtedy, gdy podpis był złożony w obecności notariusza przy podpisywaniu umowy, jak i wtedy, gdy podpis nie był złożony w obecności notariusza, ale osoba podpisująca dokument uznała przed notariuszem podpis za własnoręczny; okoliczność tę notariusz zaznacza w sporządzonym dokumencie (art. 88 Prawa o notariacie). Jeżeli do uznania podpisu za własnoręczny doszło przed notariuszem w dacie późniejszej niż data złożenia podpisu na umowie przenoszącej udział, za datę zawarcia umowy należy uznać datę notarialnej legalizacji podpisu.

Zbycie udziałów z wykorzystaniem wzorca udostępnionego w s24

Z dniem 1 kwietnia 2016 r. wszedł w życie przepis modyfikujący zasady związane ze zbyciem udziału, jego części lub ułamkowej części w spółkach, których umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy. W spółkach takich możliwe jest zbycie udziału przy wykorzystaniu wzorca umowy zbycia, udostępnionego w systemie teleinformatycznym. Oświadczenie zbywcy i nabywcy udziału następuje poprzez wypełnienie stosownych pól wzorca. Jednakże podpis notarialnie poświadczony w tej sytuacji zostaje zastąpiony obowiązkiem opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem zaufanym. Przepis ten nie określa momentu zawarcia umowy zbycia, jak to czynią inne przepisy (na przykład art. 231 § 3 k.s.h.). Przyjąć jednak należy, że dopiero opatrzenie stosownym podpisem elektronicznym, o którym mowa w tym przepisie, wywołuje określone skutki prawne. Podpisy dokonane w tym trybie dają pewność identyfikacji stanu umowy i daty dokonania czynności na równi z podpisem notarialnie poświadczonym.

Tak podpisaną umowę zbycia udziałów, celem ujawnienia w Krajowym Rejestrze Sądowym należy dołączyć do elektronicznie wniosku i zarejestrować w systemie s24. Nie zarejestrowanie lub błędne zarejestrowanie umowy zbycia udziałów w rejestrze przedsiębiorców powoduje, że zmiany w zakresie udziałów nie zostaną ujawnione. Co ważne, wszelkie zmiany w systemie s24 należy robić bardzo uważnie, bowiem w przypadku nieprawidłowej rejestracji zmian, nie będziemy mogli ich ponownie zarejestrować w systemie s24. Nie ma bowiem możliwości poprawienia wysłanego elektronicznie wniosku. Nie ma również możliwości ponownego załączenia raz zgłoszonych dokumentów (np. umowy zbycia udziałów). Stąd, jeżeli błędnie przygotujemy wniosek i go wyślemy, to prawdopodobnie doprowadzimy do sytuacji, w której nie zarejestrujemy podpisanej umowy zbycia udziałów.

Zbycie udziałów a obowiązek podatkowy PIT38 i PCC

Zbycie udziałów rodzi również obowiązek podatkowy PIT38 i PCC. Zgodnie z art. 30b ustawy o PIT, zbycie udziałów podlega opodatkowaniu podatkiem wg stawki 19%. Opodatkowaniu podlega dochód będący różnicą pomiędzy przychodem a kosztem podatkowym. W przypadku sprzedaży udziałów przychodem będzie kwota, jaką uzyskamy ze sprzedaży. Tak uzyskany przychód można pomniejszyć o koszty związane z nabyciem udziałów, aby zmniejszyć wysokość podatku.

Po stronie nabywcy udziałów powstanie natomiast obowiązek podatkowy w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy PCC temu podatkowi podlegają m.in. umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych.

Zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego. Podatek od czynności cywilnoprawnych będzie zatem pobrany od wartości rynkowej udziałów (zasadniczo ustalonej w umowie). Zgodnie z treścią art. 6 ust. 4 ustawy – jeżeli podatnik pomimo wezwania nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez podatnika wyceny rzeczoznawcy. Stawka podatku w tym przypadku wynosi 1% (wartości rynkowej udziałów ustalonej w umowie). Obowiązek podatkowy ciąży na kupującym (art. 4 pkt 1). Obowiązek podatkowy powstaje w dacie zawarcia umowy sprzedaży udziałów. W terminie 14 dni od tej daty należy złożyć deklarację PCC-3 w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych oraz dokonać wpłaty podatku.

Masz pytania lub wątpliwości? Napisz lub zadzwoń do nas, postaramy się Ci pomóc.

Bibliografia:
Komentarz: Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych.

Zapraszamy również na AbonamentyPrawnenasz Fanpage oraz Linkedin.

Zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części was last modified: 30 czerwca, 2020 by Dawid Michalski

Zostaw odpowiedź