Rozwiązanie umowy o pracę – czym jest i na czym polega?

15 listopada 2020 Dawid Michalski 0 Komentarze

Tematyka rozwiązania umowy o pracę jest dla wielu osób często zawiła oraz niejasna. Głównym tego powodem jest złożone prawo pracy oraz istnienie często dodatkowych, wewnątrzzakładowych regulacji określających pewne wymagania w przypadku rozwiązania umowy o pracę.

Rozwiązanie umowy o pracę jest następstwem czynności prawnej (oświadczenia woli) jednej lub obydwu stron stosunku pracy. Przy czym, należy je odróżnić od wygaśnięcia umowy, które następuje z mocy prawa z powodu innych zdarzeń niż czynności prawne. Część przepisów kodeksu pracy, a częściowo także ich wykładnia celowościowa, wskazują na to, do jakich rodzajów umów mają zastosowanie poszczególne sposoby rozwiązania umowy. W szczególności porozumienie stron i rozwiązanie bez wypowiedzenia odnosi się do wszystkich rodzajów umów, upływ czasu lub wykonanie pracy – do umów terminowych, a wypowiedzenie – do umowy na okres próbny, czas nieokreślony i w ograniczonym zakresie – do umowy na czas określony.

Rozwiązanie umowy o pracę – podstawowe sposoby.

Zasadniczym przepisem określającym sposoby rozwiązania umowy o pracę jest art. 30 § 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym, umowa o pracę rozwiązuje się:
1) na mocy porozumienia stron;
2) przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem);
3) przez oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia);
4) z upływem czasu, na który była zawarta.

Przy czym, umowa o pracę na okres próbny rozwiązuje się z upływem tego okresu, a przed jego upływem może być rozwiązana za wypowiedzeniem (art. 30 § 2 Kodeksu pracy). Oświadczenie każdej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie (art. 30 § 3 Kodeksu pracy). W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony lub o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy (art. 30 § 4 Kodeksu pracy). W oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy (art. 30 § 5 Kodeksu pracy).

Komentowany przepis wymienia wszystkie podstawowe sposoby rozwiązania umowy o pracę. Wyliczenie sposobów rozwiązania umowy o pracę w art. 30 § 1 pkt 1 k.p. ma charakter wyczerpujący. Oznacza to, że zarówno strony układu zbiorowego pracy, jak i strony umowy nie mogą ustanawiać innych sposobów rozwiązywania umowy. Nie mogą one też łączyć czy modyfikować poszczególnych sposobów. Dotyczy to zwłaszcza takiej modyfikacji, która osłabiałaby ochronę pracownika przed rozwiązaniem umowy o pracę przez pozbawienie go możliwości rozwiązania umowy o pracę lub poszerzenie tej możliwości po stronie pracodawcy. Wskazuje na to pośrednio Sąd Najwyższy, którego zdaniem jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i narusza interes pracownika jego oświadczenie, w którego rezultacie pracodawca otrzymuje pełną swobodę co do określenia daty, w jakiej umowa o pracę ma przestać obowiązywać, i w ten sposób otrzymuje prawo decyzji co do faktycznego spowodowania rozwiązania stosunku pracy w każdej chwili (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1990 r, I PR 279/90). Podobnie, zdaniem Sądu Najwyższego, nieważna jest klauzula umowna upoważniająca pracodawcę i pracownika do rozwiązania stosunku pracy ze skutkiem natychmiastowym bez podania przyczyny, na zasadzie porozumienia stron (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1994 r. I PZP 14/94). Z drugiej strony jednak, zdaniem Sądu Najwyższego, strony mogą w umowie o pracę na czas określony z członkiem zarządu spółki kapitałowej uzależnić jej wcześniejsze rozwiązanie, za wypowiedzeniem, jak i bez wypowiedzenia, od równoczesnego odwołania z funkcji członka zarządu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 1998 r. I PKN 63/98).

Jak o tym mowa niżej, strony mogą bez ograniczeń rozwiązać umowę o pracę w drodze porozumienia, nie mogą natomiast z góry wyłączyć obowiązku uzyskania zgody pracownika na takie rozwiązanie. Wyrażenie przez pracodawcę zgody na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron, w sytuacji gdy wcześniej złożył jednostronne oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, oznacza, że cofnął w sposób dorozumiany wcześniejsze oświadczenie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1998 r. I PKN 346/98).

Zaprzestanie prowadzenia działalności, a rozwiązanie umowy o pracę

Warto również nadmienić, że samo faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie powoduje ustania stosunku pracy, obowiązku objęcia pracownika ubezpieczeniami społecznymi i obowiązku opłacania przez pracodawcę składek z tego tytułu. Taki skutek może wywołać jedynie związane z faktycznym zaprzestaniem działalności zakończenie stosunku pracy na podstawie zdarzeń prawnych określonych w ustawie – kodeksie pracy, a dokładnie w art. 30 § 1. Samo bowiem ustanie prowadzenia działalności przez pracodawcę i przez to zaprzestanie realizowania przez niego związanych z tym obowiązków jest w pierwszej kolejności przeszkodą w wykonywaniu pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy i nie oznacza bezwzględnie ustania stosunku pracy. Skutek ten wynika natomiast z woli stron, a więc chęci przerwania stosunku pracy. Konieczne jest więc ustalenie treści woli obu stron w tym zakresie, które to ustalenie powinno uwzględniać obiektywne okoliczności związane z naturą stosunku pracy, pozwalające ocenić, czy strony (obie lub jedna z nich) rzeczywiście chcą pozostawać w tym stosunku. Nie byłoby wątpliwości, gdyby pracodawca lub obie strony złożyły wyraźne oświadczenie woli o rozwiązaniu stosunku pracy. Zawsze konieczne jest ustalenie i ocena, które zachowania pracodawcy wskazywały na wolę rozwiązania umowy, a przez to określenie daty dorozumianego oświadczenia woli o wypowiedzeniu i stosowny do niej okres i termin wypowiedzenia. Taką datą może być dzień faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże jest to jedynie moment złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu, nie zaś samego ustania stosunku pracy. Tę chwilę, tj. dzień ustania stosunku pracy, należy zawsze wyznaczyć z uwzględnieniem przepisów dotyczących okresu i terminu wypowiedzenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 3 grudnia 2013 r., III AUa 200/13.

W kolejnym wpisie, wyjaśniona zostanie problematyka rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron.

Masz pytania lub wątpliwości, zapraszamy do kontaktu.

Bibliografia

Florek Ludwik (red.), Kodeks pracy. Komentarz, wyd. VII

Zapraszamy również na AbonamentyPrawnenasz Fanpage oraz Linkedin.

Rozwiązanie umowy o pracę – czym jest i na czym polega? was last modified: 15 listopada, 2020 by Dawid Michalski